ميرزا حسن حسينى فسايى

48

فارسنامه ناصرى ( فارسى )

شاهزاده شيراز ) 51 - مرآت البلدان ناصرى : از ميرزا محمد حسن خان اعتماد السلطنه كه شامل فرهنگ جغرافيائى است به سبك معجم البلدان . « . . . در كتاب مرآت البلدان ناصرى كه كتابى چون او براستى كم نوشته شده ، نگاشته است . . . » ( گفتار دوم - بلوك مرودشت ) . 52 - مزارات شيراز : از ابو معين جنيد شيرازى كه مكرر مورد استفاده مؤلف قرار گرفته است « . . . در كتاب مزارات شيراز نوشته است . . . امير عز الدين از اجله سادات كبار و عباد شيراز است . . . » ( گفتار دوم - اعيان محله سردزك ) . 53 - مشكوة الانوار : از محمد بن محمد بن احمد طوسى مكنى به ابو حامد و ملقب به حجة - الاسلام ( متولد در 450 هجرى ، متوفى به سال 505 در طابران طوس ) كتابى است در تصوف و عرفان : « . . . و ابو حامد غزالى در كتاب مشكوة الانوار ، فصل طويلى در حال او نوشته و الفاظى را كه او گفته و گوش مسلمانان از شنيدن آن انكار داشته ، تأويل نموده . . . » ( گفتار دوم - بلوك بيضا ) . 54 - ناسخ التواريخ : از منابع عمدهء فارسنامهء ناصرى است . ناسخ التواريخ معروفترين كتاب تاريخ عمومى دوره قاجاريه كه قريب 15 جلد بزرگ است . مؤلف آن ميرزا محمد تقى متخلص به سپهر ( لسان الملك ) او تأليف خود را در زمان محمد شاه قاجار آغاز كرد و در زمان ناصر الدين شاه ادامه داد و چون درگذشت پسرش عباس قلى خان سپهر كار او را دنبال كرد ولى ناتمام ماند . ( معين ) « . . . در ناسخ التواريخ تأليف ميرزا محمد تقى سپهر تخلص مستوفى - كاشانى مسطور است . . . » ( گفتار اول - وقايع 1230 ) . 55 - نامه خسروان : از جلال الدين ميرزاى قاجار : « . . . نواب جلال الدين ميرزا قاجار در نامه خسروان نوشته است پدرم يعنى شاهنشاه ايران ، فتحعلى شاه ، براى فرزندان خود ، داستان نمود كه . . . » ( گفتار اول - وقايع 1193 ) . 56 - نزهة القلوب : اثر حمد اللّه مستوفى قزوينى . كتابى مهم در جغرافيا و هيئت و شرح بلاد و راههاى ايران كه به سال 740 تأليف شده است و داراى يك مقدمه و سه مقاله و يك خاتمه است . 57 - نظام التواريخ : تأليف قاضى ناصر الدين عبد اللّه بن عمر بيضاوى است مؤلف به سال 674 « . . . در نظام التواريخ نوشته است . . . » ( گفتار دوم - مسجد جامع عتيق ) . 58 - نقشه الكسندر جونز : « . . . بايد دانست كه مقدار طول و عرض بلاد فارس كه در اين كتاب فارسنامه ناصرى نوشته مىشود از كتاب نقشه حكيم الكسندركيت جونس انگليس برداشته شد . . . » ( گفتار دوم - مقدمات علميه ) . 59 - وفيات الاعيان : از شمس الدين احمد بن محمد بن ابى بكر بن خلكان كه اسم كامل كتاب وفيات الاعيان و انباء ابناء الزمان است كه به سال 654 كار تأليف آن آغاز و در سال 672 به پايان رسيده است و در آن شرح حال 846 تن از بزرگان ، امرا ، وزراء و دانشمندان آمده است . اين كتاب كرارا مورد استفاده مؤلف فارسنامه ناصرى قرار گرفته است : « . . . در كتاب ابن خلكان نوشته است : حسين بن منصور حلاج از اهل بيضاى فارس است . . . » ( گفتار دوم - بلوك بيضا ) .